Wat is een ligatuur

Een ligatuur is een teken dat gevormd is door twee lettervormen in één vorm te schrijven of te drukken. In het algemeen wordt een ligatuur gebruikt voor twee lettertekens die naast elkaar staan. Het is meestal een esthetische of een technische reden dat een ligatuur gebruikt word. Soms wordt er een onderscheid gemaakt tussen ligamenten en ligaturen, waarbij ligaturen nieuwe letters zijn die uit twee andere letters zijn ontstaan, zoals de 'w' en de 'ß'. Ligamenten zijn "versierde" vormen, zoals de f+i = fi.

Enkele voorbeelden

Een bekend voorbeeld is de combinatie van de 'f' en de 'i', waarbij deze veelal worden vervangen door een combinatie waarbij de vlag van de 'f' met de punt van de i samenvalt.
De ontstaansreden voor deze ligatuur vind je in de het klassieke loden letterzetten, waarbij elke letter op een eigen loden letterstaafje stond. De letterstaafjes werden naast elkaar gezet om een woord, een zin en zo een tekstblok te vormen. De breedte van de letter bepaalt hierbij de breedte van het loden letterstaafje.












Als na de 'f' de letter 'i' staat, botst de vlag van de 'f' tegen de punt van de 'i'. Dit is lelijk en om dit te corrigeren is een esthetische oplossing ontstaan, de ligatuur.





Een ander voorbeeld van een ligatuur is de ampersand (&), het lievelingetje van alle typografen. Dit teken is ontstaan uit het Latijnse 'et', dat 'en' betekent. Deze ligatuur is in het handschrift ontstaan en is later in de drukkunst overgenomen. Met name in cursieve lettertypes wordt een handgeschreven 'E' met een 't' eraan nog vaak gebruikt.

In het Nederlands is vooral de combinatie 'ij' bekend, waarbij de 'i' en de 'j' door één teken vervangen worden zodat ze dichter op elkaar kunnen staan.

Losse letters vs. ligatuur

Et - &

ſs, ss - ß

AE, ae - Æ, æ

OE, oe - Œ, œ

IJ, ij - IJ, ij

ue - ᵫ

ff - ff

fi - fi

fl - fl

ffi - ffi

ffl - ffl

ſt - ſt

st - st

Custom lettertypes

Wil je meer weten over typografie? Ga dan naar de Characters Font Foundry website.